دین و آزادی

دین و آزادی

آزادی یکی از اصیل ترین ارزش های نوع بشر به شمار می رود؛ به گونه ای که همگان آن را می ستایند. فیلسوفان متافیزیک و عالمان علوم اجتماعی به ویژه حقوق و سیاست در این زمینه سخن ها رانده اند. با این که مفهوم آزادی جزء مفاهیم بدیهی محسوب می شود ولی در رسیدن به آن گرفتار دشواری ها و پیچیدگی های فراوانی هستیم بر این اساس، تعاریف گوناگونی برای آن عرضه شده است و هر مکتب و فلسفه ای با توجه به پیش فرض های خود، به تفسیر آن پرداخته است لذا، سوء تفاهم و اختلاف نظر فراوانی در این مفهوم ِ انتزاعی به چشم می خورد. شهید مطهری در کتاب تکامل اجتماعی انسان می فرماید: «آزادی یکی ازبزرگ ترین و عالی ترین ارزش های انسان است به تعبیر دیگر، جزء معنویات انسان است (چیزهایی که مافوق حدّ حیوانیت اوست . آزادی برای انسان ارزشی مافوق ارزش های مادی است انسان هایی که بویی از انسانیت برده اند،حاضرند با شکم گرسنه و تن برهنه و در سخت ترین شرایط زندگی کنند ولی دراسارت یک انسان دیگر نباشند و آزاد زندگی کنند.» تاریخ اسلام و نمونه های فراوان سیره ی عملی پیشوایان دین در احتجاجات و رفتارهای اجتماعی مؤیّد این ارزش گذاری است این پدیده ی مهم باید از زوایای مختلف مورد بررسی قرار گیرد: نخست تعریف و روش شناسی تعریف آزادی و علت برتری یک تعریف برتعریف های دیگر. دوم توجه به «آزادی از»، «آزادی در» و «آزادی برای . بدین معنا که باید تبیین کرد که آدمیان باید از چه چیزهایی و در چه محدوده و قلمروی آزاد باشند و هدف این آزادی ها چیست سوم ملاک و معیار آزادی است استاد مطهری در این باره می فرماید: انسان استعدادهایی برتر و بالاتر از استعدادهای حیوانی دارد. این استعدادها یا از مقوله ی عواطف و گرایش ها و تمایلات عالی انسانی و یا از مقوله ی ادراک ها و دریافت ها و اندیشه هاست به هر حال همین استعدادهای برتر، منشأ آزادی های متعالی او می شود. در غرب ریشه و منشأ آزادی را تمایلات و خواهش های انسانی می دانند و آن جا که از اراده ی انسان سخن می گویند، در واقع فرقی میان تمایل و اراده قایل نمی شوند.
…