در این جلسه، حدیث پنجم از کتاب کافی مورد بحث قرار میگیرد که اثبات ولادت امام عصر علیهالسلام را بیان میکند. روایت از امام حسن عسکری علیهالسلام نقل شده و سند و ابعاد رجالی آن، از جمله جایگاه احمد بن محمد بن عبدالله و معلم بن محمد اشعری، بررسی خواهد شد. همچنین نکات مهمی درباره اعتبار روایت، تأثیر اضطراب در سند و نظر علما همچون آیتالله خویی مطرح میشود تا فهم دقیقتری از این نصوص مهدوی حاصل گردد.
بسم الله الرحمن الرحیم
اندیشکده مهدویت و انقلاب اسلامی آستان مقدس مسجد جمکران تقدیم میکند
جلسه هشتم سلسله نشست های نسیم انتظار
موضوع: سلسله مباحث روایی مهدویت بر اساس کتاب شریف کافی
استاد حجت الاسلام و المسلمین شهبازیان
دوشنبه ۶ مرداد ۱۴۰۴
حدیث پنجم از کتاب کافی و اثبات ولادت امام عصر علیهالسلام
در کتاب شریف کافی، در بابی که به نص بر امام عصر علیهالسلام اختصاص دارد، حدیث پنجم از زبان حسین بن محمد اشعری نقل شده است. این روایت از معلم بن محمد، از احمد بن محمد بن عبدالله، و در نهایت از امام حسن عسکری علیهالسلام نقل میشود. مضمون روایت، نامهای است که امام عسکری پس از کشته شدن زبیری (لعنهالله) صادر فرمودهاند.
متن نامه امام عسکری علیهالسلام
در این نامه، امام علیهالسلام میفرمایند:
«هذا جزاء من اجترأ علی الله فی أولیائه، و زعم أنه یقتلنی و لیس لی ولد، فکیف رأی قدره الله؟»
یعنی: این جزای کسی است که به خداوند در مورد اولیائش جسارت کرد و گمان برد که مرا خواهد کشت در حالی که فرزندی ندارم. پس چگونه قدرت خدا را دید؟
در ادامه، راوی میافزاید:
«و ولد له ولد، سماه محمداً، فی سنه خمسین و مئتین»
یعنی: و خداوند برای او فرزندی قرار داد که نامش محمد بود، در سال ۲۵۶ هجری قمری.
این روایت، یکی از نصوص صریح بر ولادت حضرت مهدی علیهالسلام است و نشان میدهد که امام حسن عسکری علیهالسلام پیش از شهادت، صاحب فرزند بودهاند و این فرزند همان امام زمان علیهالسلام است.
بررسی سندی و رجالی روایت
1. احمد بن محمد بن عبدالله
- از نظر رجالی، مجهول است؛ یعنی نامش در منابع آمده ولی وثاقت یا ضعف او بهصراحت ذکر نشده.
- این مجهول بودن، موجب ضعف سند از نگاه برخی علما شده است.
2. معلم بن محمد اشعری
- استاد شیخ کلینی و از شخصیتهای برجسته قم.
- نجاشی دربارهاش میگوید: مضطرب الحدیث و المذهب و کتبه غریبه
- مضطرب الحدیث: گاهی در نقل روایت دچار اشتباه یا خلط سند و متن میشود.
- مضطرب المذهب: اختلافاتی در باورهای کلامی داشته، اما الزاماً خروج از تشیع نیست.
- کتبه غریبه: آثارش غیرمتعارف و خاص بودهاند.
3. دیدگاه آیتالله خویی
- اضطراب در حدیث یا مذهب، مانع وثاقت نیست.
- حتی اگر فردی از نظر مذهبی دچار تزلزل باشد، مادامی که در نقل حدیث صادق و قابل اعتماد باشد، روایتش پذیرفته است.
- آیتالله خویی تصریح میکند که معلم بن محمد، با وجود اضطراب، ثقه است و میتوان به روایاتش اعتماد کرد.
4. نکته در مقام تعارض
- اگر دو روایت متعارض باشند، در مقام ترجیح، حدیث فردی که وثاقت بیشتری دارد، مقدم است.
- اما در پذیرش اصل روایت، اضطراب در حدیث بهتنهایی مانع اعتبار نیست.
نکته پایانی در تحلیل رجال
- مذهب راوی در وثاقت او دخیل نیست؛ ممکن است فردی از فرقهای دیگر باشد ولی در نقل حدیث صادق و قابل اعتماد.
- نشست و برخاست با افراد ضعیفالحدیث نیز دلیل بر ضعف راوی نیست.
- اضطراب در حدیث، اگرچه در مقام تعارض مؤثر است، اما بهتنهایی موجب رد روایت نمیشود.
دیدگاهتان را بنویسید