اعتقاد به مهدویت، یکی از ریشهدارترین باورهای اسلامی است که نهتنها شیعیان، بلکه بسیاری از مسلمانان در طول تاریخ به آن دل بستهاند. اما در میان حجم گستردهی کتابها، گفتارها و روایتهایی که درباره امام مهدی علیهالسلام نقل شده، همیشه این پرسش وجود داشته که: کدام منابع واقعاً معتبر هستند؟
اگر تو هم میخواهی احادیث مهدوی را از کتاب های معتبر بخوانی و مطمئن شوی آنچه مطالعه میکنی ریشهای درست در حدیث، علم و تاریخ دارد، بهترین راه رجوع به کتابهای مرجع و معتبر است؛ آثاری که طی قرنها مورد اعتماد دانشمندان بزرگ بودهاند و امروز نیز بهعنوان منابع اصلی پژوهشگران معاصر شناخته میشوند. شناخت این منابع، به ما کمک میکند تصویری روشنتر و دقیقتر از معنا و جایگاه مهدویت، نشانههای ظهور، ویژگیهای شخصیتی امام مهدی (عج) و وظایف منتظران در عصر غیبت به دست آوریم.
از همین رو، در ادامهی این مقاله قصد داریم یازده کتاب مهم و تأثیرگذار را معرفی کنیم؛ کتابهایی که هر یک از زاویهای متفاوت به گردآوری، بررسی و تبیین احادیث مهدوی پرداختهاند و مجموعهای ارزشمند برای پژوهشگران و علاقهمندان به معارف آخرالزمان به شمار میآیند.
کتاب مهدی موعود ترجمهای روان و مستند از جلد سیزدهم بحارالانوار اثر علامه مجلسی است که به قلم استاد علی دوانی انجام شده و بهدرخواست آیتالله العظمی بروجردی منتشر گردیده است. این اثر یکی از جامعترین و معتبرترین منابع فارسی درباره زندگانی، غیبت و ظهور حضرت مهدی (عجلالله تعالی فرجهالشریف) به شمار میرود و با هدف مقابله علمی با تبلیغات انحرافی، بهویژه شبههافکنیهای فرقهی بهائیت، ترجمه و عرضه شده است.
خواننده در این اثر با پرسشهای بنیادینی مواجه میشود؛ پرسشهایی مانند اینکه: امام مهدی را چگونه باید شناخت؟ آیا در قرآن کریم اشارهای به او شده است؟ خداوند، پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و امامان معصوم علیهمالسلام درباره او چه فرمودهاند؟ نامهای متعدد آن حضرت چه مفهومی دارند و چه اسراری را بازگو میکنند؟
محتوای کتاب گزارشی گسترده و مستند از احادیث و روایتهای مربوط به زندگی امام زمان علیهالسلام است؛ از ولادت و معجزات آن حضرت گرفته تا دورهی غیبت صغری، معرفی سفیران، آغاز غیبت کبری، کیفیت بهرهمندی از امام در دوران غیبت، چگونگی زندگی ایشان، طول عمر و… .
امام زمان(عج) یاران و اصحابی دارد که در طول تاریخ و در دورههای مختلف، به شیوههای گوناگون در مسیر یاری آن حضرت قرار گرفتهاند. با توجه به اینکه دوران حیات و امامت امام مهدی(عج) به سه مقطع «غیبت صغری»، «غیبت کبری» و «عصر ظهور» تقسیم میشود، یاران و همراهان ایشان نیز متناسب با همین دورهها قابل دستهبندی هستند.
آیتالله نجمالدین طبسی در کتاب ارزشمند «اصحاب امام زمان در عصر ظهور» با رویکردی پژوهشی و مستند، به بررسی ابعاد مختلف این موضوع پرداخته است. در این اثر، تعداد یاران امام زمان(عج)، ویژگیهای اخلاقی و اعتقادی آنان، ملیتها و نیز اسامی برخی از اصحاب حضرت مورد مطالعه قرار گرفته و به پرسشها و شبهات مطرحشده در این زمینه پاسخ داده شده است. نویسنده تلاش کرده تا تصویری روشن و دقیق از جایگاه یاران امام عصر(عج) در دوران ظهور ارائه دهد.
فرهنگ موضوعی احادیث امام مهدی:
مطالعهی کتاب «فرهنگ موضوعی احادیث امام مهدی (عج)» اثر ارزشمند علامه علی کورانی عاملی، فرصتی مغتنم برای آشنایی عمیقتر با معارف مهدویت است. این کتاب گرانسنگ با تکیه بر منابع معتبر شیعه و بهرهگیری از شواهدی از احادیث اهل سنت، تلاش کرده است تصویری جامع و منظم از مباحث مرتبط با ظهور و حکومت جهانی حضرت مهدی (عج) ارائه دهد. اثر حاضر در قالب ۴۰ فصل موضوعی و منسجم، ابعاد گوناگون دولت مهدوی و رخدادهای پیش و پس از ظهور را بررسی میکند.
این کتاب در اصل ترجمهی فارسی اثر مهم «المعجم الموضوعی لأحادیث الإمام المهدی (عج)» تألیف آیتالله علی کورانی عاملی است که توسط حسین نایینی به زبان فارسی برگردانده شده است. ویژگی برجستهی این اثر آن است که صرفاً به گردآوری احادیث پراکنده درباره مهدویت بسنده نکرده، بلکه با رویکردی علمی و طبقهبندیشده، احادیث را بهگونهای سامان داده است که پژوهشگران، محققان و علاقهمندان به مباحث مهدوی بتوانند بهراحتی و با دقت به موضوعات مورد نظر خود دسترسی پیدا کنند.
کتاب «العرف الوردی فی اخبار المهدی» اثری عربی در حوزه مهدویت از جلالالدین سیوطی، دانشمند برجسته اهلسنت، است که در آن ۲۵۵ روایت نقلشده در منابع اهلسنت درباره حضرت مهدی(عجلالله تعالی فرجه)، شامل مباحثی چون جایگاه ایشان، دوران ظهور، حوادث آخرالزمان و وقایع پس از آن، گردآوری شده و این اثر در چارچوب سنت دیرینه باور به منجی آخرالزمان قرار میگیرد؛ باوری که از زمان حضرت آدم(علیهالسلام) در میان ادیان و مکاتب مختلف مطرح بوده و در اسلام نیز پیامبر اکرم(صلیالله علیه و آله) از طریق روایات منقول از معصومان(علیهمالسلام) و پیروان آنان، مسلمانان را نسبت به آن آگاه ساختهاند.
«نجم الثاقب در احوال امام غایب علیه السلام» از تألیفات گرانبهای خاتم المحدثین میرزا حسین نوری(ره) می باشدکه به سفارش میرزای بزرگ شیرازی به نگارش درآمده است.
نجم ثاقب(دوره ۲ جلدی) به شرح حال و زندگی نامه امام مهدی(عج) پرداخته است. برای اینکه بتواند حق مطلب را ادا کرده باشد کتاب را در دوازده باب به نگارش درآورده است.
جلد اول کتاب شامل شش باب با عناوین: ولادت و شمّه ای از حالات آن جناب، اسامی و القاب و کنیه های حضرت، اوصاف شمایل و بعضی از خصایص حضرت، ذکر اختلاف مسلمین در وجود مبارک و اقوال اهل سنت در مهدی موعود(عج)، نصوص امامیه از رسول خدا(ص) و ائمه اطهار(ع) بر امامت و اثبات امامت آن حضرت از روی معجزات می باشد که به شرح و تفصیل مطالب فوق پرداخته است.
جلد دوم کتاب نیز شامل شش باب با عناوین: ذکر حکایت کسانی که در غیبت کبری به خلافت امام علیه السلام رسیده اند، جمع بین حکایات و قصص گذشته و بین آن چه رسیده، توسل به ائمه علیهم السلام جهت حوایج دنیا و آخرت و اوصاف اوتاد و ابدال و نجبا و صلحا و قطب علیه السلام، ذکر شمّه ای از تکالیف عُبّاد بالنسبه به امام عصر(عج) می باشد که به شرح و تفصیل مطالب فوق پرداخته است.
کتاب شریف غیبت طوسی تألیف شیخ طوسی از کهنترین و معتبرترین منابع شیعه در موضوع غیبت و مهدویت به شمار میآید. ارزش ویژه این اثر به نزدیکی زمانی آن با عصر غیبت صغری بازمیگردد؛ امری که باعث شده این کتاب در زمره معدود آثار اصیلِ برجامانده از عالمان نخستین شیعه قرار گیرد.
کتاب «غیبت نعمانی» اثر ابو عبدالله محمد بن ابراهیم بن جعفر نعمانی (کاتب نعمانی)، از شاگردان برجسته ثقهالاسلام کلینی، یکی از پایهایترین منابع حدیثی شیعه در موضوع مهدویت و غیبت امام دوازدهم (علیهالسلام) به شمار میآید. این تألیف ارزشمند با گردآوری ۴۷۸ روایت در ۲۶ باب، تصویری جامع و منسجم از مسئله غیبت کبری، دوران پیش از ظهور، علائم ظهور و شرایط جامعه شیعی در آن ایام ارائه میکند.
کتاب «کمال الدین و تمام النعمه» از اولین کتابها و در عین حال مستندترین آنها در مساله غیبت است. مرحوم شیخ در زمان تالیف کتاب فقط ۱۰۷ سال از غیبت امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) را پشت سر نهاده بود و این کتاب بنا به فرموده خود در مقدمه کتاب به درخواست حضرت حجت نگاشته شده است.
نویسنده پس از یک مقدمه طولانی، در ضمن ۵۸ باب مطالب کتاب را سامان داده است. مباحث این کتاب را چنانکه خود شیخ هم در پایان مقدمه اشاره دارد می توان به پنج مطلب کلی دسته بندی کرد ، که عبارتند از:
- اخبار انبیاء و اولیایی که غیبت داشته اند.
- لزوم امامت واثبات امامت دوازده معصوم(علیه السلام).
- ولادت حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و اخبار مربوط به آن حضرت .
- نامه هایی که از ناحیه آن حضرت صادر شده است.
- عمر طولانی حضرت حجت (عجل الله تعالی فرجه الشریف)
مکیال المکارم فی فوائد الدعاء للقائم:
در گستره معارف شیعی، نقش دعا برای تعجیل فرج حضرت ولیعصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف) همواره به عنوان یکی از ارکان اساسی ایمان و انتظار ظهور مطرح بوده است. کتاب «مکیال المکارم فی فوائد الدعاء للقائم» یکی از آثار برجسته در این زمینه است که مؤلف آن، حضرت محمد تقی موسوی اصفهانی، خود را به دستور مستقیم امام زمان (عجل الله تعالی فرجه) به نگارش این اثر فراخوانده است. جالب اینجاست که نام این کتاب ارزشمند نیز از سوی خود حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه) تعیین شده است؛ گواهی بر اهمیت و منزلت محتوای آن در سیر معارف مهدویت.
ترجمه ی این کتاب در دوجلد منتشر شده است و تعداد بابهای کتاب مکیال المکارم، هشت باب است که در هر کدام به موضوعی خاص پرداخته شده است: شناختن امام زمان (عجل الله تعالی فرجه)، اثبات امامت ایشان، قسمتی از حقوق آن حضرت نسبت به ما، لزوم دعای ما برای امام، نتایج دعا برای فرج، بهترین اوقات دعا، چگونگی دعا برای فرج و تکالیف منتظران.
کتاب ۹ جلدی «العبقری الحسان فی احوال مولانا صاحب الزمان» تألیف آیتالله شیخ علیاکبر نهاوندی از مشهورترین کتابهای نوشتهشده درباره احوالات و شئون حضرت صاحب الزمان، مهدی موعود(عجلاللهتعالیفرجه) است. این مجموعه سترگ از آن جهت که به قلم یکی از علمای صاحب نام جمعآوری و تدوین شده است، در نوع خود کمنظیر و شاید بینظیر محسوب شود.
در این کتاب به ترتیب مباحث مربوط به آیات قرآن و سایر کتب آسمانی و نیز احادیث نبوی و اخبار واردشده از ائمه بزرگوار در بشارت ظهور حضرت، مباحث علمای اهل سنت که قائل به تولد و حیات آن بزرگوار هستند، تعیین شخصیت و سایر خصوصیات حضرت، مفصلترین اطلاعات از کسانی که بهواسطه یا مستقیم به محضر ایشان شرفیاب شدهاند و مدح انتظار فرج و علایم ظهور و میراث انبیا بین شده است.
موضوع «مهدویت» و اندیشه «ظهور و قیامِ» حضرت ولی عصر – ارواحنا لتراب مقدمه الفداء – و اینکه آن بزرگوار از سلاله پاک خاندان رسالت علیهم السلام و از دودمان مقام شامخ ولایت، حضرت علی بن ابی طالب علیهما السلام و از ذرّیه پاک صدّیقه طاهره، حضرت فاطمه زهراعلیها السلام و از نسل سالار شهیدان حضرت حسین بن علی علیهما السلام است، یکی از مهم ترین مسائل اعتقادی اسلامی است. در کتاب «دارالسلام»، علامه عظیم الشان مرحوم آیت الله شیخ محمود عراقی میثمی (از احفاد میثم تمار (ره) صحابه امیر المومنین (علیه السلام)) با آن روحیه تقوا و اخلاص و تتبعی که داشت، سعی نموده با بیان معجزات، کرامات، مکاشفات، رؤیاهای صادقه و همچنین با بیان آیات و روایات، شیرینی خاصی به مطالب کتاب بدهد، و رابطه بین امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) و خواننده را بسیار گرم و صمیمی نماید.
دیدگاهتان را بنویسید