این متن گزارشی است از جلسه سوم سلسله نشستهای “نسیم انتظار” به همت اندیشکده مهدویت و انقلاب اسلامی آستان مقدس مسجد جمکران با سخنرانی حجتالاسلام والمسلمین شهبازیان.
موضوع نشست، بررسی سلسله مباحث روایی مهدویت بر اساس کتاب شریف کافی بود و بهطور ویژه حدیث دوم کافی دربارهی ولادت و جایگاه امام عصر علیهالسلام مورد بررسی قرار گرفت.
در این جلسه، به اسناد و سلسله راویان حدیث، دلالت روشن آن بر تولد حضرت مهدی (عج)، و همچنین تعبیر «المدینه» در روایت امام عسکری (ع) و امام جواد (ع) پرداخته شد.
جمعبندی سخن این بود که بر اساس شواهد تاریخی و روایی، مدینه از مکانهای مهم حضور و تردد حضرت ولیعصر (عج) در دوران غیبت صغرا بوده است.
اندیشکده مهدویت و انقلاب اسلامی آستان مقدس مسجد جمکران تقدیم میکند
جلسه سوم سلسله نشست های نسیم انتظار
موضوع: سلسله مباحث روایی مهدویت بر اساس کتاب شریف کافی
استاد حجت الاسلام و المسلمین شهبازیان
دوشنبه ۲۶ خرداد
بررسی حدیث دوم از کافی شریف و جایگاه امام عصر علیهالسلام در مدینه
در حدیث دوم از کتاب شریف کافی، مرحوم کلینی از محمد بن یحیی نقل میکند که مراد از او محمد بن یحیی العطار قمی است. این راوی از بزرگان و کثیرالروایههای قمی بوده و از مشایخ کلینی به شمار میآید. وی از احمد بن اسحاق قمی روایت میکند که خود از اصحاب خاص امام عسکری علیهالسلام و از افراد مورد وثوق و جلیلالقدر در میان شیعیان قم بوده است. احمد بن اسحاق از ابی هاشم جعفری نقل میکند؛ ابی هاشم جعفری که نام اصلیاش داوود بن قاسم بن عبدالله بن جعفر بن ابیطالب است، از سادات و خاندان اهل بیت علیهمالسلام و از اصحاب بزرگ امامان معصوم از امام رضا تا امام عصر علیهالسلام بوده است.
در این روایت، ابی هاشم جعفری خدمت امام عسکری علیهالسلام عرض میکند: «جلالتک تمنعنی من مسئلتک»؛ یعنی جایگاه عظیم شما مانع از آن میشود که بتوانم سؤال خود را مطرح کنم. امام در پاسخ میفرماید: «سل»؛ بپرس، چرا خجالت میکشی؟ ابی هاشم سؤال میکند: «آیا شما فرزندی دارید؟» امام پاسخ میدهد: «نعم»؛ بله. این پاسخ، دلالت روشنی بر تولد امام عصر علیهالسلام دارد و علامه مجلسی نیز در کتاب «مرآه العقول» این حدیث را صحیح دانسته است؛ یعنی تمامی راویان آن امامی و ثقه هستند.
ابی هاشم سپس میپرسد: اگر حادثهای رخ دهد، به چه کسی مراجعه کنیم؟ امام عسکری علیهالسلام پاسخ میدهد: «بالمدینه»؛ به مدینه بروید. این عبارت، محل تأمل است؛ چرا که تولد امام عصر علیهالسلام در سامرا بوده و انتظار میرود امام به سامرا یا نواب اربعه اشاره کند. اما اشاره به مدینه، نیازمند بررسیهای تاریخی و روایی است.
در منابع متعدد، از جمله گزارشهای شیخ طوسی، آمده است که احمد بن اسحاق از کسانی بوده که توقیعات امام عصر علیهالسلام به دست او میرسیده و سفرا به او اعتماد داشتهاند. همچنین، ابی هاشم جعفری از کسانی بوده که امامان متعدد را درک کرده و نزد آنان جایگاه ویژهای داشته است.
در ادامه، گزارشهایی از حضور امام عصر علیهالسلام در مکه و مدینه ذکر شده است. از جمله، سفر حضرت با مادربزرگ خود (مادر امام عسکری علیهالسلام) به مکه، که در آن احمد بن محمد بن مطهر نیز حضور داشته است. همچنین، گزارشهایی از اقامت حضرت در مدینه و منطقه سریا (نزدیک مدینه) وجود دارد. محمد بن شاذان و ابی رجاع مصری از جمله کسانی هستند که در مدینه به دنبال حضرت رفته و موفق به دیدار ایشان شدهاند.
در روایت دیگری از امام جواد علیهالسلام، وقتی راوی از امام بعدی سؤال میکند، امام جواد اشاره به امام هادی و سپس امام عسکری و امام مهدی علیهالسلام میکند و میفرماید: «ستکون حیرت»؛ دوران حیرت خواهد آمد. راوی میپرسد: در آن دوران به چه کسی مراجعه کنیم؟ امام پاسخ میدهد: «الی المدینه»؛ به مدینه بروید. وقتی راوی میپرسد کدام مدینه؟ امام تأکید میکند: «مدینه غیرها»؛ یعنی مدینه النبی.
علامه مجلسی در تحلیل این روایت میفرماید: ممکن است «المدینه» در روایت، الف و لام عهد داشته باشد؛ یعنی راوی و امام قبلاً درباره آن شهر صحبت کردهاند و منظور سامرا باشد. اما قرائن نشان میدهد که مراد همان مدینه النبی است. همچنین، در روایتی از کلینی آمده است که در دوران غیبت، سی نفر از خواص حضرت ولی عصر علیهالسلام در اطراف ایشان هستند و «نعم المنزل طیبه»؛ بهترین منزل، مدینه است.
در مجموع، این روایات نشان میدهد که امام عصر علیهالسلام در دوران غیبت صغرا، در مدینه حضور داشتهاند و مدینه یکی از مکانهای تردد و اقامت ایشان بوده است. اینکه آیا این حضور در دوران غیبت کبرا نیز استمرار دارد، از امور غیبی است که اطلاع دقیقی از آن نداریم.
«و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین»
دیدگاهتان را بنویسید