ادامه روش های مواجهه با جریانات انحرافی
بسم الله الرحمن الرحیم
اندیشکده مهدویت و انقلاب اسلامی آستان مقدس مسجد جمکران تقدیم میکند
جلسه دوازدهم سلسله نشست های درس گفتار های مهدوی دوره تکمیلی
استاد حجت الاسلام و المسلمین شهبازیان
۲۹ آذر ۱۴۰۴
ادامه بحث روش مواجهه با جریانات انحرافی
تبیین کلیات جریانهای انحرافی
نشانههای یک جریان انحرافی
ما در اینجا یک سلسله کلیات را بیان میکنیم. البته این موارد قابلیت افزودن دارد؛ ممکن است شما نیز بر اساس تجربههای خود نکاتی به آن اضافه کنید. اینها تقریباً ویژگیهایی است که در برخی جریانهای انحرافی مشاهده میشود. باید بدانیم که جریانهای انحرافی از همان ابتدا بهصورت شفاف عمل نمیکنند. گاهی فرد سالها در جایگاه شاگردی حضور دارد و آرامآرام و پلهپله پیش میآید. همین حرکت تدریجی کمک میکند که ناگهان اقدامی انجام دهد که ما را دچار حیرت یا نگرانی کند.
حال اگر در جلساتی شرکت کردیم و برای ما سؤال پیش آمد که آیا این جلسات مشکل دارد یا نه، باید توجه کنیم که ممکن است واقعاً مشکل نداشته باشد؛ اما اگر نشانههایی دیدیم، احتیاط شرط عقل است. چه جریانهایی که بعدها منحرف میشوند و چه آنهایی که از همان ابتدا انحراف دارند، معمولاً نشانههایی دارند.
نخستین نشانه، عدم ارائه پیشینه شفاف از زندگی، بهویژه زندگی علمی است. اینکه فرد کجا بوده، نزد چه کسی درس خوانده، پیش از آن چه مطالعاتی داشته، آثار و نوشتههایش چیست و مشرب فکریاش کدام است. غالباً جریانهای انحرافی در این زمینه توضیح روشنی ارائه نمیکنند.
نمونههای عینی از فقدان شفافیت و ادعاهای بیپایه
در سالهای اخیر نمونههایی مشاهده شده است. از جمله فردی به نام غفار عباسی که تا پایه پنج و نیم حوزه تحصیل کرده و پایه ششم را کامل نکرده بود. با این حال، مدتی در مدرسه حجتیه بهعنوان مشاور فعالیت داشت و سپس در کتابخانه جامعهالمصطفی مشغول شد و از آنجا نیز کنار گذاشته شد. بعدها خود را «آیتالله غفاری» معرفی کرد و ادعا نمود که از شاگردان آیتالله بهجت بوده است. حتی ادعا میکرد اجازه دستگیری دارد و در عرش قدم میزند. در حالی که توانایی صحیحخوانی قرآن نیز محل اشکال بود، مدعی اجتهاد و عرفان شد.
بارها از او خواسته شد سندی مبنی بر اجتهاد ارائه کند، اما چنین سندی ارائه نشد. در عین حال، برخی افراد پیرامون او حلقه زدند و رفتارهایی نظیر بوسیدن دست و ابراز ارادتهای افراطی صورت گرفت.
نمونه دیگر کاظمینی بروجردی است. پدر او امام جماعت مسجدی در تهران بود. پس از درگذشت پدر، وی خود را «آیتالله بروجردی» معرفی کرد و چنین القا شد که نسبتی با آیتالله العظمی بروجردی دارد. جلسات گسترده برگزار میکرد، دعا مینوشت و بعدها مواضعی علیه نظام جمهوری اسلامی اتخاذ نمود. در نهایت بازداشت و محکوم شد و در دورهای طولانی در زندان به سر برد. پس از آزادی نیز جلساتی برگزار کرد و سخنانی خلاف مبانی قطعی دین مطرح نمود، از جمله انکار برخی اصول اعتقادی .این نمونهها نشان میدهد که نبود پیشینه علمی شفاف و مستند، یکی از نشانههای مهم انحراف است.
ویژگیهای فکری و روشی جریانهای انحرافی
دومین نشانه، دعوت به خود همراه با نفی مطلق دیگران است. ممکن است عالمی خود را اعلم بداند، اما راه تحقیق را نبندد؛ اما در جریانهای انحرافی، دیگران کاملاً تخطئه میشوند و اجازه مراجعه به اساتید و منابع دیگر داده نمیشود. این امر باعث وابستگی شدید مریدان به شخص میشود.
از دیگر ویژگیها، تکیه بر خواب، مکاشفه و استخاره به جای استدلال مستند است. گاهی عمده سخنان بر اساس خوابها و مکاشفات بیان میشود. همچنین استفاده از روایات ضعیف، نقلهای بیمنبع و سخنان شاذ رواج دارد.
طرح سخنان خلاف مبانی قطعی دین نیز دیده میشود؛ از تغییر در احکام گرفته تا بیاعتنایی به حدود شرعی. گاه مسائل حاشیهای جایگزین مبانی اصیل دین میشود.
غلو در گفتار و رفتار از دیگر نشانههاست؛ مانند ادعای ارتباط ویژه با امام زمان(عج)، نسبت دادن جایگاههای افراطی به خود یا شاگردان، یا نسبت دادن سخنان بیپایه به بزرگان.
عدم حضور در مجامع علمی و پرهیز از نقدپذیری نیز رایج است. در عین حال، ادعای مناظره با بزرگان یا ادعای تأیید از سوی علما مطرح میشود، بدون آنکه سندی ارائه گردد.
پیامدها و هشدارها
در این جریانها، شخصمحوری جای حقیقتمحوری را میگیرد. نوعی قداست کاذب پیرامون رهبر جریان شکل میگیرد و نقد او معادل مخالفت با دین یا امام زمان(عج) معرفی میشود.
تطبیق افراطی روایات بر حوادث روز، بزرگنمایی مشکلات سیاسی و اقتصادی، و بهرهگیری از فضای هیجانی برای جذب افراد نیز از دیگر ویژگیهاست.
مجموع این نشانهها میتواند ما را در شناخت و ارزیابی جلسات و افراد یاری دهد. احتیاط، تحقیق، مراجعه به منابع معتبر و علمای شناختهشده، راهی مطمئن برای مصون ماندن از انحراف است.
دیدگاهتان را بنویسید