وقتی نام رمان‌های دفاع مقدس می‌آید، اغلب ما یاد یک چهره تکراری، لحنی یکدست و خط‌کشی‌های پررنگ «خوب» و «بد» می‌افتیم. اما اگر به شما بگوییم در میان همین ورق‌های خاک‌گرفته، قصه‌هایی ثبت شده که کاملا با این تصورات پیش‌فرض بازی می‌کنند چه؟ داستان‌هایی از آدم‌هایی که نه سوپرقهرمان‌های بی‌خطا بودند و نه شبیه به کلیشه‌های تلویزیونی فکر می‌کردند. در این قفسه کتاب از مجله عطف کتاب جمکران دست روی کتاب‌هایی گذاشته‌ایم که شخصیت‌های متفاوتی را از دوران ۸ سال دفاع مقدس معرفی خواهد کرد.
کاخ
روایت زمستان سال ۱۳۶۶ و مأموریتی نفوذ در دل برف و کوهستان‌های صعب‌العبور عراق، فراتر از یک خاطره‌نگاری ساده، تصویری از مواجهه انسان با خطرات مطلق است. در این میان، بار مسئولیت یک گردان بر دوش فرماندهی نوجوان و ۱۶ ساله به نام علی سرلک قرار می‌گیرد که باید نیروهایش را در یکی از جسورانه‌ترین عملیات‌های پارتیزانی هدایت کند. مسیر عبور ۵۰۰ کیلومتری از میان سرمای استخوان‌سوز و تهدیدهای مداوم نیروهای بعثی، کمین‌های کومله و منافقین، فضایی مملو از ترس و نگرانی ایجاد کرده است.
هدف این عملیات غیرممکن، رسیدن به منطقه سرسنگ و نفوذ تا نزدیکی کاخ صدام بدون جلب توجه حتی یک عراقی است. کوچک‌ترین اشتباه در جانمایی نیروها یا افشای موقعیت، به معنای نابودی کامل گردان در عمق خاک دشمن بود؛ جایی که اگر کسی سقوط می‌کرد، به دلیل ماهیت کاملا سری مأموریت، حتی امکان بازگرداندن پیکرش به وطن وجود نداشت. کتاب با روایتی واقعی از شرایط سخت جنگ و چالش‌های ذهنی یک فرمانده جوان، خواننده را لبه تیغی پیش می‌برد که یک طرفش شجاعت و طرف دیگرش خطر است.
سامورایی در میدان مین
«سامورایی در میدان مین» روایت زندگی متفاوت و پرماجرای جانباز ۷۰ درصد، حاج اسماعیل زمانی، مشهور به «کل اسمال» است. او که در نوجوانی شاگرد رنگ‌کار ساختمان در قم بود و روحیه شاداب و طبعی پر از مزاح داشت، با آغاز جنگ راهی جبهه‌ها شد و به بمب روحیه سنگرها تبدیل شد. عشق وافر اسماعیل به فیلم‌های ژاپنی و فرهنگ سامورایی، سبک رفتاری ویژه‌ای در او پدید آورده بود؛ او شجاعت و بی‌باکی در برابر مرگ را با شوخ‌طبعی و صفا درآمیخته بود و حتی در اوج آتش و دود، با تیربار به دوئل با هلیکوپترها و سنگرهای دشمن می‌رفت.
نقطه عطف داستانی او در عملیات خیبر رقم می‌خورد؛ جایی که بر اثر اصابت ترکش و گلوله به سرش، بخشی از جمجمه و مغز او متلاشی می‌شود. نجات معجزه‌آسای او از مرز مرگ، او را با بدنی نیمه‌فلج و وضعیتی صبورانه روبه‌رو می‌سازد. تغییر کل اسمال پرشور به انسانی آرام و تسلیم در برابر تقدیر الهی، داستانی از تغییر عمیق و وفاداری به آرمان همرزمان شهیدش را به تصویر می‌کشد.
حماسه‌خوان خمینی
کتاب «حماسه‌خوان خمینی» بازخوانی مستند خاطرات حاج صادق آهنگران، نوحه‌خوان نام‌آشنای دفاع مقدس است که آوای پرصلابتش بخشی از حافظه جمعی و هویت معنوی جبهه‌ها را شکل داد. این زندگینامه نوستالژیک، روایتی از سیر رشد جوانی اهوازی از صمیمیت مسجد آیت‌الله جزایری و همراهی با شهید حسین علم‌الهدی تا حضور در جماران و حماسه‌خوانی در محضر امام خمینی است. صدای آهنگران فقط حماسه در میدان نبرد نبود، باعث ایجاد روحیه ایثار و تسکین دل‌های داغدار خانواده‌های شهدا شده بود.
این اثر ۱۹ فصل جامع را شامل می‌شود که در کنار خاطرات روزهای نبرد، خون‌دل‌ها و سروده‌های جاودان با همکاری استاد حبیب‌الله معلمی، به بخش‌های ارزشمند یادداشت‌ها می‌پردازد. دو فصل پایانی کتاب تحت عناوین «در رثای یاران» و «از چشم یاران»، یادداشت‌های دلی حاج صادق درباره فرماندهانی همچون همت، خرازی و باکری و نیز نگاه شخصیت‌های برجسته فرهنگی و نظامی درباره اثرگذاری صدای او را در بر گرفته است.
درخت تنها
«درخت تنها» زندگینامه حاج حسین برزگر است؛ فردی که از سنین نوجوانی در بسیج قم فعال بود و با وجود معلولیت از ناحیه پا، راهی خطوط مقدم شد. سرنوشت او در نخستین شب ورود به جبهه با شوخی رفقایش گره خورد و او بدون اطلاع، تا صبح در چادری کنار پیکرهای مطهر شهدا خوابید. همین سرآغاز رفتن او به بخش تعاون لشکر ۱۷ علی بن ابی‌طالب گشت؛ جایی که سال‌ها مسئولیت ثبت کارت و پلاک، کفن‌کردن و شناسایی پیکر شهدا را بر عهده داشت.
با پایان یافتن جنگ تحمیلی، داستان حسین برزگر پایان نپذیرفت؛ او همچنان در مناطق عملیاتی جنوب و غرب ماندگار شد و عمر خود را وقف تفحص پیکرهای مفقودان کرد. این کتاب روایتی سوزناک اما واقعی از ۳۸ سال مجاهدت بی‌وقفه مردی است که به عنوان یکی از مؤثرترین نیروهای ستاد تفحص، گام به گام خاک‌ها و میدان‌های مین را برای پیدا کردن نشانی از یاران گمنام جستجو کرده است.
کلام آخر؛ دفاع مقدس از زاویه‌ای که کمتر دیده‌اید
دنیای ادبیات دفاع مقدس بسیار وسیع‌تر و انسانی‌تر از آن چیزی است که در کلیشه‌ها می‌بینیم. چهار کتابی که در این قفسه از مجله عطف انتشارات کتاب جمکران مرور کردیم از جسارت نوجوانی در «کاخ» و شور سامورایی‌وار «سامورایی در میدان مین» گرفته تا نوای حماسی «حماسه‌خوان خمینی» و ۳۸ سال صبوری «درخت تنها» همگی یک پیام روشن دارند: انسان‌های حاضر در جنگ، با تمام تفاوت‌ها، ترس‌ها، شورها و اعتقاداتشان واقعی بودند.
اگر به دنبال خواندن کتاب‌های دفاع مقدس با شخصیت‌های متفاوت و داستان‌های غیرتکراری هستید، این ۴ اثر می‌توانند نقطه شروع فوق‌العاده‌ای برای تغییر نگاه شما به رمان‌ها و خاطره‌نگاری‌های جنگ باشند.
دیدگاهتان را بنویسید