همزمان با شب شهادت باب الحوائج امام موسی کاظم(علیه السلام) گفت‌‌گو درباره تاریخ و زندگی اهل بیت(علیهم السلام) در داستان‌نویسی با محوریت کتاب «زندانبان یهودی» با حضور نویسنده اثر «سیدسعید هاشمی» و کارشناس تاریخ اسلام «عباس صفایی حائری» و جمعی از نویسندگان و علاقه مندان در دفتر انتشارات کتاب جمکران برگزار شد.
این مراسم با شعرخوانی آیینی آقای آقامیری آغاز شد و پس از آن نویسنده کتاب زندانبان یهودی درباره شکل‌گیری ایده نوشتن چنین کتابی گفت: آغاز آن از دوران کودکی با دیدن تئاتری درباره قاتل امام کاظم(علیه السلام) شکل گرفت و بعد از آن با مطالعه کتاب‌ها و آشنایی با شخصیت سندی بن شاهک و زندگی دراماتیکش به سراغ او رفتم برای بیان زندگی امام کاظم(علیه السلام).
«سید سعید هاشمی» در چگونگی انتخاب شخصیت داستان ادامه داد: در صحبت‌های رهبر انقلاب در شب شهادت امام کاظم(علیه السلام) برای اولین بار نام کشاجم بن محمد بن سندی بن شاهک را شنیدم که گفتند از شخصیبت خبیث سندی فرزندی چون کشاجم به دنیا می‌آید که شیعه می‌شود و این برای من جالب بود که از نسل چنین فردی یک شیعه فهمیده و یقین‌دار متولد می‌شود. با تجمیع این شخصیت ها این داستان را نوشتم.
«عباس صفایی حائری» ضمن تشکر از چاپ چنین آثاری، ساختارشکنی و خروج از روایت کلیشه‌ای درباره اهل‌بیت را سنتی خوب دانست و افزود: این اثر رمانی تاریخی است که از دو ساحت به هم می‌رسند یک ساحت ادبیات داستانی و یک ساحت تاریخ. متن داستانی، روایتی خلاق است که صرفا به عنوان ابزار استفاده می‌شود. می‌خواهیم محتوای مدنظر را در قالب اثرگذار داستان روایت کنیم. تعدادی کتاب داریم درباره زندگی امام کاظم حال بخواهیم آن را به شکلی عرضه کنیم که میزان همدلی بیشتری برانگیزد قالب داستانی مناسب است. ائمه کسانی هستند که از کودکی به آنها علقه داریم. دانستن درباره آنها به آن زمینه عاطفی ما ضمیمه می شود.
«صفایی حائری» در ادامه گفت: رمان تاریخی یعنی تقاطعی پیدا شده است که داستان و تاریخ در تعادل با هم هستند. تاریخ مسئله ثابت و مشخصی نیست مجموعه‌ای از سنت‌های روایی و شفاهی است که از حدود 1300سال پیش نوشته می‌شود، و در سیر زمان بالیده شده است. مورخ تاریخ سعی می‌کند شاخ و برگ‌ها را بزند و به روایات اصلی برسد. مخاطب تاریخ زمانی که بخواهد استناد بدهد باید حواسش به سیر باشد. مخاطب تاریخ نباید با قطعیت گزاره‌ها را بیان کند. اما داستان‌نویس این وظایف را ندارد. داستان در پی مسئله‌ای انسانی شکل می‌گیرد و بر پایه یک شخصیت است. برای همین این کتاب سراغ شخصیت سندی رفته است تا زندگی امام کاظم را روایت کند.
حائری افزود: داستان‌نویس روایتی از تاریخ را انتخاب می‌کند و براساس آن صحنه‌ها را بازسازی می‌کند. او مدعی اصالت روایت تاریخی خود نیست. دشواری کار نویسنده جایی است که باید فضایی را برای مخاطب بازسازی کند که دیگر در دسترس نیست.
صفایی حائری درباره مشکلات داستان تاریخی بیان کرد: در داستان مشکلی داریم، آن هم خلق شخصیت است. در تاریخ هم مشکلی داریم آن هم استناد است. در رمان تاریخی این دو همدیگر را متعادل می کنند یعنی داستان نویسنده را از مستندنویسی رها می‌کند اما مسئولیتش بازسازی است. روایت باید ناظر به برهه زمانی‌اش باشد. فضاسازی در پیشبرد داستان تاریخی بسیار موثر است. ضرورت ندارد داستان‌نویس بر مستندات تاریخی تکیه کند اما باید زبان و موقعیت زمانی و مکانی آن برهه تاریخی را زنده کند.
حائری در پیشنهاد برای ناشران این گونه آثار گفت: استناد تاریخی وظیفه رمان‌نویس نیست اما ناشر می‌تواند این کار را به عهده بگیرد و در کنار رمان‌نویس مشاور تاریخی بگذارد. کار تاریخی و شناخت منابع، روش خاصی دارد که از عهده کارشناس تاریخ و پژوهشگر برمی‌آید تا به کمک رمان‌نویس بیاید. می‌شود هر دو بال را تقویت کرد به شرط هم آوری و کار تیمی. این اتفاق باید در نگاه ناشر شکل بگیرد تا اثری اصیل تولید کند.
صفائی حائری در بیان مسئولیت سایر نهادها برای تولید چنین آثاری افزود: درکتاب زندانبان یهودی کاری الهیاتی و کلامی هم شکل گرفته و آن معرفی انسانی در مقام امام است. واژه‌ها بار معنایی به این شخصیت می‌دهد. پس صرفا رمان تاریخی نیست، محصولی فرهنگی نیز هست. و این نوع کارها حتی باید از طرف حوزه علمیه پشتیبانی شود. از این نظر که داستان و رمان ظرفیتی تبلیغی و ترویجی است. داستان برای امری انسانی ظرفیتی فوق‌العاده دارد. داستان انسان‌ها را دسته‌بندی سیاه و سفید نمی‌کند؛ تلاش می‌کند در بدترین شخصیت هم، نقطه مثبت و حتی استعداد رویشی نشان دهد. مثل این کتاب که همان شخصیت خشن سندی وقتی نوه‌اش را می‌بیند طور دیگری می‌شود.
صفایی در پایان سخنانش گفت: هر قدر این سبک آثار قدرتر منتشر شوند میدان مانور بیشتر می شود و ناشر می تواند ادعا کند اثری غنی تولید کرده است که مناسب برای ساخت آثار سینمایی و هنری دیگری است و بازارهای متعدد دیگر را می تواند هدف بگیرد.
پایان بخش این مراسم، روضه خوانی و محفل روضه و اشک برای باب الحوائح امام موسی کاظم(علیه السلام) بود.
دیدگاهتان را بنویسید